అనంత చతుర్దశి భాద్రపద శుక్ల పక్షం చతుర్దశి (ఆగస్టు–సెప్టెంబర్) నాడు వస్తుంది. దీన్ని అనంత పద్మనాభ స్వామి వ్రతంగా ఆచరిస్తారు — అంతం లేని, శాశ్వతమైన 'అనంత' రూపంలో విష్ణువును పూజిస్తారు. చాలా ప్రాంతాల్లో ఇది పది రోజుల గణేశ ఉత్సవాల చివరి రోజు కూడా; ఈ రోజు వినాయక విగ్రహాలను శోభాయాత్రగా తీసుకెళ్ళి నిమజ్జనం చేస్తారు.

అనంత తోరం

ఈ వ్రతం యొక్క ప్రధాన ఆచారం అనంత తోరం కట్టడం — పసుపుతో అద్దిన పద్నాలుగు ముడుల పవిత్ర తోరం; ప్రతి ముడి విష్ణువు పోషించే పద్నాలుగు లోకాలలో ఒకదాన్ని సూచిస్తుంది. దేవునితో పాటు తోరాన్ని పూజించిన తర్వాత భక్తులు దాన్ని చేతికి కట్టుకుంటారు — పురుషులు కుడి చేతికి, స్త్రీలు ఎడమ చేతికి. సంప్రదాయంగా ఈ వ్రతాన్ని పద్నాలుగు సంవత్సరాలు ఆచరించి ఉద్యాపనతో ముగిస్తారు.

వ్రత కథ

ఈ వ్రత మూలం మహాభారతంలో ఉంది: పాండవులు వనవాసంలో కష్టాలు అనుభవిస్తున్నప్పుడు, తిరిగి రాజ్యం, సంపద పొందడానికి అనంత వ్రతం ఆచరించమని శ్రీకృష్ణుడు ధర్మరాజుకు సూచించాడు. సుమంతుని కుమార్తె సుశీల, ఆమె భర్త కౌండిన్యుని కథ కూడా చెబుతారు — అనంత తోరాన్ని గౌరవించినప్పుడు వారు వర్ధిల్లారు, కౌండిన్యుడు అవమానించినప్పుడు నష్టపోయారు; స్థిర భక్తి, కృతజ్ఞత సంపదను నిలుపుతాయని ఇది గుర్తు చేస్తుంది.

పూజ, నైవేద్యం

భక్తులు తెల్లవారుజామున స్నానం చేసి, అనంతుడిని సూచించే కలశాన్ని (విష్ణువు శయనించే ఆదిశేషుని సూచిస్తూ చుట్టగా) ఏర్పాటు చేసి పద్నాలుగు ముడుల తోరంతో పూజిస్తారు. పాయసం, వీలైతే పద్నాలుగు రకాల పండ్లు లేదా తీపి పదార్థాలు, సంప్రదాయ నైవేద్యం సమర్పిస్తారు. అనంత వ్రత కథ చదివి, ఆ తోరాన్ని స్వామి అనంత రక్షణ సంకేతంగా ధరిస్తారు.

అదే రోజు గణేశ నిమజ్జనం

ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో అనంత చతుర్దశి గణేశ చతుర్థి వేడుకల ఘనమైన ముగింపుతో కలుస్తుంది. పది రోజుల ముందు ప్రతిష్ఠించిన వినాయక విగ్రహాలను రంగురంగుల ఊరేగింపులతో చెరువులు, నదులకు తీసుకెళ్ళి 'గణపతి బప్పా మోరియా' నినాదాలతో నిమజ్జనం చేస్తారు. కాబట్టి ఈ రోజు రెండు రకాల ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది — నిశ్శబ్దమైన అనంత వ్రతం, ఉత్సాహభరిత గణేశ నిమజ్జనం.