బోనాలు తెలంగాణకు ప్రత్యేకమైన మాసాంతర శక్తి పండుగ — ప్రాథమికంగా ఆషాఢ మరియు శ్రావణ మాసాల్లో (జూలై-ఆగస్టు) హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్ మరియు చుట్టుపక్కల జిల్లాల్లో జరుపుకుంటారు. 'బోనాలు' అనే పదం 'భోజనాలు' (ఆహార నైవేద్యాలు) నుండి వచ్చింది. నిర్వచించే ఆచారం స్త్రీలు తల్లో అమ్మవారి ఆలయానికి అలంకరించిన కుండలు పట్టుకెళ్ళడం. బోనాలు ఉగ్ర భక్తి, వర్ణమయ రంగులు, పారవశ్య నృత్యాలు మరియు తల్లి దేవి ఆరాధన యొక్క సజీవ సంప్రదాయపు పండుగ.

బోనాల దేవత: మహాకాళి మరియు మైసమ్మ

బోనాల సమయంలో ప్రాథమికంగా మహాకాళి — విశ్వ తల్లి యొక్క ఉగ్ర రూపం — పూజింపబడుతుంది, అయినప్పటికీ బోనాల సంప్రదాయం మైసమ్మ, పోచమ్మ, యెల్లమ్మ మరియు ఇతరులతో సహా అనేక స్థానిక దేవి (గ్రామ దేవతల) రూపాల పూజను కలిగి ఉంది. ఈ గ్రామ దేవతలు వ్యాధి, చెడు శక్తులు మరియు విపత్తు నుండి రక్షించే వ్యక్తిగత గ్రామాలు మరియు పట్టణ మహల్లాల రక్షక దేవతలు. 19వ శతాబ్దంలో కలరా మహమ్మారి సమయంలో మహాకాళిని ప్రార్థించిన తర్వాత మహమ్మారి తగ్గినప్పుడు బోనాల పండుగ ఉద్భవించింది.

ఆచారాలు మరియు పోతరాజు

బోనాల కేంద్ర ఆచారం బోనం — పసుపు, కుంకుమ, వేప ఆకులు మరియు వెలిగించిన అగరబత్తులతో అలంకరించిన వండిన అన్నం కుండ, స్త్రీలు తల్లో బ్యాలెన్స్ చేస్తూ ఆలయానికి తీసుకెళ్తారు. వాయిద్యాల (డోలు, దప్పు) ధ్వని ఊరేగింపుతో పాటు ఉంటుంది. ప్రతి ఆలయ బోనాల చివరి రోజు, పోతరాజు (ఆవేశం) — సాధారణంగా స్త్రీ — పారవశ్య స్థితిలోకి వెళ్ళి దేవి తరపున ప్రవచనాలు చెప్తుందని నమ్ముతారు. పోతరాజు తలపై అలంకరించిన కుండతో ఘటం ఊరేగింపు తెలంగాణ పండుగ పంచాంగంలో అత్యంత నాటకీయ వేడుకల్లో ఒకటి.

హైదరాబాద్ బోనాలు: గోల్కొండ మహాకాళి మరియు నగర వేడుక

హైదరాబాద్‌లో, బోనాలు గోల్కొండ కోటలోని మహాకాళి ఆలయంతో మొదలై సికింద్రాబాద్‌లోని ఉజ్జయినీ మహాకాళి ఆలయం మరియు పాత నగరంలోని లాల్ దర్వాజా మహాకాళి ఆలయానికి వరుసగా కదులుతాయి. నగరపు బోనాలు మత పండుగ వలే పౌర పండుగ — మొత్తం మహల్లాలు మారిపోతాయి, వీధులు రంగరిస్తారు, కళాకారులు సాంప్రదాయ దేవి వేషాల్లో నృత్యం చేస్తారు, మరియు లక్షలాది మంది పాల్గొంటారు. తెలంగాణ ప్రభుత్వం రాష్ట్ర పండుగగా ప్రకటించిన బోనాలు తెలంగాణ సాంస్కృతిక గుర్తింపు యొక్క అత్యంత కనిపించే అభివ్యక్తుల్లో ఒకటైంది.