మాఘ పూర్ణిమ (మాఘి పూర్ణిమ) మాఘ మాసపు (జనవరి–ఫిబ్రవరి) పూర్ణిమ; పవిత్రమైన మాఘ స్నాన కాలపు సమాప్తి రోజు — తెల్లవారుజామున చేసే స్నానం హిందూ సంవత్సరంలో అత్యంత పవిత్రమైన ఆచారాల్లో ఒకటిగా భావిస్తారు. మాఘ మాసం ఆధ్యాత్మిక సాధనకు అత్యంత శుభమైనది; దాని పూర్ణిమ శిఖరాగ్రం — నెల రోజుల భక్తి ఫలం ఈ రోజు సంపూర్ణమవుతుంది.

మాఘ స్నాన సంప్రదాయం

మాఘ మాసమంతా భక్తులు తెల్లవారుజామున లేచి పవిత్ర నదులలో — ప్రయాగలో గంగ, గోదావరి, కృష్ణ లేదా ఏదైనా పుణ్య తీర్థంలో — స్నానం చేసి సూర్యునికి, విష్ణువుకు ప్రార్థనలు చేస్తారు. మాఘంలో ప్రయాగ త్రివేణి సంగమ స్నానం ప్రత్యేకంగా ప్రసిద్ధం; మాఘ మేళా ఇక్కడే జరుగుతుంది. మాఘ పూర్ణిమ నాడు స్నానం పాపవిమోచనం, మనోభీష్ట సిద్ధి కలిగిస్తుందని నమ్మిక.

పూజ, దానం, వ్రతం

మాఘ పూర్ణిమ సత్యనారాయణ వ్రతానికి, విష్ణు ఆరాధనకు, దాన ధర్మాలకు ఇష్టమైన రోజు — నువ్వులు, దుప్పట్లు, అన్నం, బంగారం శక్తి మేరకు దానం చేయడం అధిక పుణ్యదాయకం. ఇది పితరులకు తర్పణం సమర్పించే రోజు కూడా; సంప్రదాయంలో భీష్ముని స్వర్గారోహణంతో ముడిపడి ఉంది. చాలామంది ఉపవాసం ఉండి చంద్ర దర్శనం తర్వాత విరమిస్తారు.

ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత

'మాఘ' అనే పదం మలినత్వ నివారణతో ముడిపడి ఉంది; ఈ మాసపు ఆచారాలు వసంతం రాకముందు శరీరం, మనసు, కర్మలను క్రమబద్ధంగా శుద్ధి చేయడంగా భావిస్తారు. కాబట్టి మాఘ పూర్ణిమ ఒక సంధి — నెల రోజుల నిగ్రహం, భక్తికి ఫలం, తాజా శుద్ధ ప్రారంభం. నెల మొత్తం ఆచరించలేనివారు కూడా పూర్ణిమ నాడు తెల్లవారు స్నానం, దీపం, దానం, ఇంట్లో పూజతో ఆచరించవచ్చు.