నాగుల చవితి తెలుగువారి ముఖ్యమైన నాగ పూజ పండుగ; కార్తీక శుక్ల పక్షం చతుర్థి నాడు — అంటే సాధారణంగా దీపావళి తర్వాత నాల్గవ రోజు — జరుపుకుంటారు. ఇది శ్రావణ మాసంలో వచ్చే నాగ పంచమికి భిన్నమైనది; ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో రెండు నాగ పండుగల్లో నాగుల చవితినే ఎక్కువగా, భక్తిశ్రద్ధలతో ఆచరిస్తారు. ఈ రోజు నాగ దేవతలకు మరియు నాగులతో గాఢ సంబంధమున్న సుబ్రహ్మణ్య స్వామికి అంకితం.

ఆచారాలు: పుట్టలో పాలు

నాగుల చవితి ప్రధాన ఆచారం పుట్ట వద్ద లేదా సుబ్రహ్మణ్య స్వామి ఆలయంలో పాలు, గుడ్లు, పసుపు, కుంకుమ, ప్రసాదం సమర్పించడం. తల్లులు తమ పిల్లల క్షేమం కోసం వ్రతం ఆచరించి పుట్టలో పాలు పోసి ధూప దీపాలు వెలిగిస్తారు. చలిమిడి (బియ్యప్పిండి, బెల్లంతో చేసే తీపి), పండ్లు, పూలు సమర్పిస్తారు. చాలామంది రోజంతా ఉపవాసం ఉండి పూజ ముగిసిన తర్వాతే విరమిస్తారు.

కుటుంబాలు ఎందుకు ఆచరిస్తాయి

నాగుల చవితి పిల్లల క్షేమం మరియు వంశ అభివృద్ధితో లోతుగా ముడిపడి ఉంది. తల్లులు నాగ దేవతలను తమ పిల్లల ఆరోగ్యం, రక్షణ, అభివృద్ధి కోసం ప్రార్థిస్తారు. ఈ పండుగ సర్ప దోషం మరియు కాల సర్ప దోషానికి శక్తివంతమైన పరిహారంగా భావిస్తారు — జాతకంలో రాహు, కేతువుల వల్ల కలిగే సంతాన, వివాహ, సంపద అడ్డంకులను ఈ రోజు నాగ పూజ తగ్గిస్తుందని నమ్ముతారు.

నాగుల చవితి, నాగ పంచమి తేడా

రెండూ నాగ దేవతలను పూజించే పండుగలే అయినా వేర్వేరు మాసాల్లో వస్తాయి, ప్రాంతీయ ప్రాధాన్యత వేరు. నాగ పంచమి శ్రావణ శుక్ల పంచమి (జూలై–ఆగస్టు) నాడు వస్తుంది; భారతదేశమంతటా విస్తృతంగా ఆచరిస్తారు. నాగుల చవితి కార్తీక మాసంలో (అక్టోబర్–నవంబర్), దీపావళి తర్వాత వస్తుంది; ప్రధానంగా తెలుగువారి పండుగ. కొన్ని ప్రాంతాల్లో కార్తీక కృష్ణ పక్షంలోనూ నాగుల చవితి ఆచరిస్తారు గానీ ఆంధ్ర సంప్రదాయం శుక్ల పక్ష చతుర్థియే.

ఇంట్లో ఎలా ఆచరించాలి

పుట్ట లేదా ఆలయానికి వెళ్ళలేకపోతే ఇంట్లోనే నాగ దేవత చిత్రం లేదా వెండి విగ్రహం ముందు సరళమైన పూజ చేయవచ్చు. తెల్లవారుజామున స్నానం చేసి, ఉపవాసం ఉండి, పాలు, పసుపు, కుంకుమ, చలిమిడి సమర్పించి, దీపం వెలిగించి నాగుల చవితి కథ లేదా సుబ్రహ్మణ్య అష్టకం పఠించండి. అడవిలో పాములకు పాలు పోయడం వాటి ఆరోగ్యానికి మంచిది కాదు కాబట్టి ఆలయంలో సంకేతంగా సమర్పించడం నేటి కరుణామయ పద్ధతి.